غدير دريايي از معارف است. فقه، فرهنگ، كلام، اخلاق و تفسير، همه را دارد؛ ولي دريغ كه گوهرهايش تا كنون استخراج نشده است، هر چند دستان سخاوتمند امواج غدير گاه دانه‏هاي گرانبهايي را به ساحل‏نشينانش ارزاني داشته است.

در اين نوشتار بر آنيم نگاهي به فقه غدير افكنيم، پيش از ورود به بحث توجه به چند نكته ضروري مي‏نمايد:

.1 مراد از فقه غدير اعمال مستحب اين روز است. روايات سي و شش عمل را در اين روز مستحب شمرده‏اند كه ما آنها را به ترتيب حروف الفبا ارائه مي‏كنيم.

.2 اين تعداد حكم براي يك روز نشان از اهميت، حساسيت و عظمت آن دارد. در اسلام براي هيچ روزي، هر چند بسيار مهم و مقدس، اين تعداد حكم ارائه نشده است. در برخي از روزهاي مهم مانند فطر و قربان، عرفه و مباهله اعمال متعددي مستحب شمرده شده، ولي اگر همه آنها را به يكديگر ضميمه كنيم، با مستحبات غدير برابري نمي‏كنند.

.3 دومين ويژگي فقه غدير جامعيت است. در هر زمينه‏اي عملي وارد شده، اعمالي جامع و بي كم و كاست؛ از عمل عبادي تا برنامه سياسي همايش و طرح اقتصادي ايجاد مساوات همه در فقه غدير گرد آمده است. گستردگي و غناي اين اعمال چنان است كه مي‏توان گفت در آينه فقه كامل غدير كمال دين تجلي يافته است.

.4 سومين ويژگي فقه غدير اين است كه براي اعمال آن فضيلتهاي منحصر بفرد قرار داده‏اند؛ كه در جاي ديگر به چشم نمي‏خورد و اين حتي از فضيلتهاي ماه رمضان نيز بيشتر است. مرحوم ميرزا جواد آقا تبريزي مي‏گويد: «فضيلتي كه براي روز غدير وارد شده نسبت به فضيلتهاي ماه رمضان زيادتر است.» (1)

در خلال اعمال غدير به برخي از اين فضيلتها اشاره خواهد شد.

.5 چرا اين حجم از اعمال را، با آن همه فضيلت، براي روز غدير قرار داده‏اند؟ امام صادق (ع) در پاسخ بدين پرسش مي‏فرمايد: «اعظاما ليومك؛ (2) تا با اين اعمال روز غدير را بزرگ بداري».

اين سخن امام ششم(ع) دو حقيقت را آشكار مي‏سازد: يكي اينكه بايد روز غدير را بزرگ داشت و ديگر اينكه بزرگداشت غدير با انجام دادن اعمال ويژه اين روز تحقق مي‏يابد.

الفـ افطاري دادن

در ميان اعمل روز غدير افطاري دادن به مؤمن جايگاهي والا دارد. بر اساس روايات در اين عمل فضيلتي بزرگ نهفته است. امام علي(ع) مي‏فرمايد: من افطر مؤمنا في ليلة فكأنما افطر فئاما... (3)

كسي كه مؤمن روزه‏داري رادر غدير افطار دهد، مانند اين است كه ده فئام را افطار داده است. فردي پرسيد: اي اميرمؤمنان(ع) «فئام» چيست؟ حضرت فرمود: صد هزار پيامبر(ص) و صديق و شهيد. آنگاه ادامه داد: پس چگونه خواهد بود فضيلت كسي كه جمعي از مؤمنين و مؤمنات را تكفل كند.

شبيه به اين روايت، حديثي از امام صادق(ع) نيز نقل شده است. (4)

بر اساس برخي از روايات امام رضا(ع) در روز غدير گروهي را براي افطار نزد خود نگاه داشت . (5)

بـ برادر شدن

روز ولايت روز برادري است و روز برادري روز ولايت است؛ اين دو با يكديگر پيوندي ناگسستني دارند و حلقه وصلشان ايمان است؛ زيرا از سويي ايمان با ولايت پا مي‏گيرد و از سوي ديگر اهل ايمان برادر يكديگرند. (انما المؤمنون اخوة) (6)

به همين دليل عقد برادري يكي از آداب روز غدير شمرده شده است. اين عقد به صورت زير است : يكي از دو نفر دست راست خود را بر دست راست ديگري مي‏گذارد و مي‏گويد:

و اخيتك في الله و صافيتك في الله و صافحتك في الله و عادهت الله و ملائكته و رسله و انبيائه و الائمة المعصومين(ع) علي أني إن كنت من اهل الجنة و الشفاعة و أذن لي بأن أدخل الجنة لا ادخلها الا و أنت معي.

با تو در راه خدا برادر مي‏شوم؛ با تو در راه خدا راه صفا و صميميت در پيش مي‏گيرم؛ با تو در راه خدا دست مي‏دهم و با خدا، ملايكه، كتابها، فرستادگان و پيامبرانش و ائمه معصومين(ع) عهد مي‏بندم كه اگر از اهل بهشت و شفاعت شده، اجازه ورود به بهشت يافتم، داخل آن نشوم مگر آنكه تو با من همراه شوي.

آنگاه ديگري مي‏گويد: قبلت؛ يعني، قبول كردم. سپس مي‏گويد: اسقطت عنك جميع حقوق الاخوة ما خلا الشفاعة و الدعاء و الزيارة؛ جز شفاعت و دعا و زيارت، همه حقوق برادري را ساقط كردم. (7)

بيرازي جستن

امام صادق(ع) فرمود: تبري إلي الله عز و جل ممن ظلمهم حقهم؛ (8) در روز غدير از كساني كه به اهل بيت(ع) ستم كردند بيزاري مي‏جويي.

پـ پوشيدن لباس پاكيزه و نو

امام صادق(ع) فرمود: يحب ... أن يلبس المؤمن انظف ثيابه و افخرها؛ (9) در روز غدير لازم است مؤمن پاكيزه‏ترين و فاخرترين لباس خود را بپوشد. مرحوم ميرزا جواد آقا تبريزي اين عمل را از مستحبات مؤكد غدير مي‏شمرد. (10)

تـ تبريك و تهنيت

تبريك و تهنيت از برجسته‏تريم آداب هر عيدي است. در اسلام نيز سنت تبريك و تهنيت در عيد غدير جايگاهي ويژه يافته است. پيامبر(ص) بر تبريك گفتن در اين تأكيد مي‏ورزيد و به مردم مي‏فرمود: هنئوني هنئوني؛ (11) به من تهنيت بگوييد، به من تهنيت بگوييد.

امام صادق(ع) شيوه تهنيت گفتن در روز غدير را چنين آموزش داده است:

وقتي يكديگر را ملاقات كرديد، بگوييد: الحمدلله الذي اكرمنا بهذا اليوم و جعلنا من الموفين بعهده الينا و ميثاقه الذي واثقنا به من ولاية ولاة امره و القوام بقسطه و لم يجعلنا من الجاحدين و المكذبين بيوم الدين. (12)

سپاس خداي را كه ما را به اين روز گواهي داشت و ما را از مؤمنان و كساني قرار داد كه به پيمان و ميثاقي كه در باره واليان امرش و بر پا دارندگان قسط و عدالتش از ما گرفته است وفا كرديم و ما را از انكاركنندگان و تكذيب‏كنندگان رستاخيز قرار نداد.

امام رضا(ع) فرمود كه، هنگام برخورد با يكديگر بگوييد:

الحمدلله الذي جعلنا من المتمسكين بولاية اميرالمؤمنين(ع) (13)

سپاس خداي را كه ما را از تمسك‏كنندان به ولايت اميرمؤمنان(ع) قرار داده است.

تبسم

امام رضا(ع) فرمود: ... و هو يوم التبسم في وجوه الناس من اهل الايمان فمن تبسم في وجه اخيه يوم الغدير نظر الله اليه يوم القيامة بالرحمة و قضي له الف حاجة و بني له في الجنة قصرا من در بيضاء و نضر وجهه ... (14)

روز غدير روز تبسم به روي مؤمنين است. كسي كه در اين روز به روي برادر مؤمنش تبسم كند، خداوند، در روز قيامت، نظر رحمت به او مي‏افكند، هزار حاجتش را برآورده ساخته و قصري از در سفيد برايش بنا مي‏كند و صورتش را زيبا مي‏سازد.

توسعه زندگي

در روز غدير، بايد چهره زندگي عوض شود. همه بايد بكوشند برنامه عادي زندگي خود را بر هم زده و آن را با رفتارهايي سخاوتمندانه‏تر و نشاطانگيزتر بيارآيند تا همگان در همه جا طعم شيرين عيد را بچشند و رايحه دل‏انگيز آن را استشمام كنند. يقينا در صدر توسعه دادن زندگي توسعه مالي قرار دارد. امام رضا(ع) فرمود: هو اليوم الذي يزيد الله في مال من عبدالله و وسع علي عياله و نفسه و اخوانه... . (15)

روز غدير روزي است كه خداي متعال در مال كسي كه خدا را عبادت كند و بر خانواده، خويشتن و برادران ايماني‏اش توسعه دهد فزوني پديد مي‏آورد.

جـ جشن گرفتن

امام رضا(ع) در عيد غدير احوال كسان و اطرافيان خود را تغيير داد و وضع تازه‏اي در آنان ايجاد كرد. (16)

حـ حمد كردن

پيامبر(ص) فرمود: يكي از سنتها اين است كه مؤمن، در روز غدير، صد بار بگويد:

الحمدلله الذي جعل كمال دينه و تمام نعمته بولاية اميرالمؤمنين علي بن‏ابيطالب(ع). (17)

دـ دعا

معصومان(ع) پيروانشان را به دعا در روز غدير سفارش كرده‏اند. دعاهاي ويژه اين روز عبارت است از:

1ـ دعايي كه با اين جمله آغاز شده است: اللهم انك دعوتنا إلي سبيل طاعتك... (18) .

2ـ دعايي كه در آغاز اين عبارت ديده مي‏شود:

اللهم اني اسئلك بحق محمد نبيك و علي وليك و الشأن و القدر الذي خصصتهما دون خلقك.. . (19) . اين دعا در مفاتيح‏الجنان ذكر شده است. (20)

3ـ دعايي كه با اين جمله آغاز شده است:

اللهم بنورك اهتديت و بفضلك استغنيت ... .

به بحارالانوار، ج 95، ص 318 مراجعه شود.

ديد و بازديد

ديد و بازديد يكي از آداب روزهاي عيد و شادي است. اين سنت مردم را شادابتر و نام و ياد عيد را در دل و ذهنشان ريشه‏دارتر مي‏كند. اسلام همين سنت را براي عيد غدير در نظر گرفته و آن را مورد تأكيد قرار داده است.

امام رضا(ع) فرمود: من زار مؤمنا ادخل الله قبره سبعين نورا و وسع في قبره، و يزور قبره كل يوم سبعون الف ملك يبشرونه بالجنة. (21)

كسي كه در روز غدير به ديدار مؤمني برود خداوند هفتاد نور بر قبر او وارد و قبرش را وسيع مي‏سازد؛ هر روز هفتاد هزار فرشته قبرش را زيارت كرده، به او بشارت بهشت مي‏دهند .

شايسته است اين سنت در روز غدير، كه بزرگترين عيدهاست، اجرا شود تا علاوه بر احياي روز غدير رشته‏هاي الفت و مودت ميان مردم محكمتر شود.

رـ روزه

روزه در روز غدير، بسيار مستحب است و فضيلتي استثنايي دارد.

امام علي(ع) فرمود: إذا اخلص المخلص في صومه لقصرت ايام الدنيا عن كفائته. (22)

اگر بنده مخلصي در روزه اين روز اخلاص داشته باشد، همه روزهاي دنيا توان برابري با آن را ندارد؛ به عبارت ديگر، اگر كسي تمام روزهاي دنيا زنده باشد و همه را روزه‏دار سپري كند، ثوابش كمتر از ثواب روزه اين روز خواهد بود.

نخستين جانشين راستين رسول خدا همچنين فرمود: ... و جعل الجزاء العظيم كفاءة عنه. (23)

... خداوند در برابر روزه عيد غدير پاداشي بزرگ نهاده است. امام صادق(ع) يارانش را به اين امر تشويق مي‏كرد و مي‏فرمود:

إني احب لكم أن تصوموه... (24) .

من دوست دارم شما اين روز را روزه بگيريد.

آن بزرگوار همچنين مي‏فرمود: صيام يوم غدير خم يعدل عندالله في كل عام مائة حجة و مائة عمرة مبرورات متقبلات. (25)

روزه روز غدير خم نزد خداوند،در هر سال، برابر با صد حج و صد عمره مقبول است.

پيرامون روزه غدير روايت بسيار وارد شده آنچه ذكر شد از باب نمونه بود.

زـ زيارت

يكي از اعمال روز غدير زيارت اميرمؤمنان علي(ع) است.

زيارت آن حضرت(ع) به دو صورت ممكن است:

.1 زيارت در حرم مطهر

امام رضا(ع) به احمد بن‏محمد بن‏ابي نصربزنطي فرمود: اي فرزند ابونصر، هر كجا بودي در روز غدير كنار قبر اميرمؤمنان(ع) حاضر شو! همانا خداوند در اين روز گناه شصت سال مرد و زن مؤمن را مي‏آمرزد.

بدرستي كه پروردگار در اين روز دو برابر آنچه در ماه رمضان شب قدر و شب عيد فطر آزاد مي‏كند، مي‏رهاند. (26)

شيوه زيارت آن حضرت را از امام هادي(ع) مرحوم شيخ عباسي قمي(ره) در مفاتيح‏الجنان روايت كرده است. (27)

.2 زيارتهاي عمومي اين زيارت، كه به حرم مطهر اختصاص ندارد و ارادتمندان ولايت در همه جا مي‏توانند از آن بهره گيرند، دو مورد است:

الف. زيارت امين الله؛ (28)

ب. زيارت روايت شده از امام صادق(ع) (29) .

هر دو زيارت در مفاتيح ذكر شده است.

زينت دادن

آراستن پيكر و آذين بستن خانه، كوچه و بازار، در روزهاي عيد، عملي رايج است. عيدي در ذهن و دل مردم زنده است كه در آن خويش را بيارايند و در و ديوار را آذين‏بندي كنند.

چون عيد غدير بزرگترين عيد است مردم بايد در آن، بيش از هر عيد ديگر، شادماني كنند و خود و جامعه را بيارايند. فضيلت اين عمل بسيار است، امام رضا(ع) فرمود:

روز غدير روز زينت است، كسي كه براي روز غدير زينت كند خداوند همه گناهان كوچك و بزرگش را آمرزيده، فرشتگاني به سويش مي‏فرستد تا حسنات او را بنويسند و تا عيد غدير سال بعد بر درجات او بيفزايند. (30)

اهميت زينت در اين روز چنان است كه امام رضا(ع) براي گروهي لباسهاي نو، انگشتر و كفش فرستاد. (31)

شـ شادي كردن

امام علي(ع) فرمود: و اظهروا ... السرور في ملاقاتكم؛ (32) در برخوردها شادي را آشكار كنيد.

امام صادق(ع) فرمود: روز غدير روز خوشحالي و شادي است. (33)

شكر گزاري امام علي(ع) فرمود: در روز غدير، خداي را بر آنچه به شما ارزاني داشته( نعمت ولايت) شكر كنيد. (34)

صـ صدقه دادن

روز غدير يكي از مستحبات مؤكد صدقه دادن است. امام علي(ع) فرمود: الدرهم فيه بمائتي الف درهم؛ فضيلت يك درهم، (35) كه در روز غدير داده شود، با فضيلت دويست هزار درهم برابر است.

صلوات فرستادن

امام صادق(ع) فرمود: در روز غدير، بر محمد و اهل بيتش صلوات بسيار مي‏فرستي. (36)

طـ طعام دادن

در روز غدير غذا دادن به مؤمنان اهميت بسيار دارد، امام صادق(ع) مي‏فرمايد: و اطعم اخوانك؛ (37) در روز غدير، برادران ديني‏ات را اطعام كن.

امام رضا(ع) در فضيلت اين عمل فرمود: من اطعم مؤمنا كان كمن اطعم جميع الانبياء و الصديقين؛ (38) كسي كه مؤمني را در روز غدير غذا دهد مانند فردي است كه تمام پيامبران و صديقين را غذا داده است. اهميت طعام دادن در اين روز به اندازه‏اي است كه امام صادق(ع) روز غدير را روز اطعام طعام (39) خوانده است.

عـ عبادت

امام رضا(ع) فرمود:

هو اليوم الذي يزيد الله في مال من عبد فيه... (40)

غدير روزي است كه خداوند بر مال كسي كه در آن عبادت كند، مي‏افزايد ... .

عطر زدن

بر اساس برخي از روايات امام صادق(ع) مؤمنان را به استعمال عطر در روز غدير سفارش كرده است. (41)

عمل صالح انجام دادن

روي ان العمل فيه يعدل ثمانين شهرا و روي انه كفارة ستين سنة. (42)

روايت شده كه كردار نيك در روز غدير، با عمل هشتاد ماه برابري مي‏كند؛ و نيز روايت شده كه كردار نيك در اين روز كفاره شصت سال است.

غـ غسل كردن

علماي شيعه بر استحباب غسل در روز غدير اجماع دارند (43) و آن را مستحب مؤكد مي‏دانند. (44) بهتر اين است كه غسل در اول روز انجام گيرد. (45)

قـ قضاي حوائج مؤمنان

امام صادق(ع) فرمود: واقض حوائج اخوانك؛ (46) در عيد غدير حاجتهاي برادرانت را برآور!

كـ كمك كردن

كمك كردن به ضعيفان و نيازمندان پيام ويژه صاحب غدير براي روز غدير است؛ پيامي كه به فرمان حضرت(ع) بايد دهان به دهان به همه مردم ابلاغ شود:

و ليعد الغني علي الفقير و القوي علي الضعيف؛ (47) بايد در روز غدير ثروتمند به تهيدست و توانا به ناتوان كمك كند.

گـ گذشت و آشتي كردن

چشم‏پوشي از گناه برادران و برقراري ارتباط دوستانه از ديگر مستحبات روز غدير شمرده شده است. (48)

گشاده‏رويي

امام علي(ع) فرمود: و اظهروا البشر فيما بينكم؛ (49) با يكديگر با گشاده‏رويي برخورد كنيد.

مـ مساوات

امام علي(ع) فرمود: و ساووا بكم ضعفائكم؛ (50) ميان خويش و ضعيفان مساوات ايجاد كنيد.

مصافحه

امام علي(ع) فرمود: إذا تلاقيتم فتصافحوا بالتسليم؛ (51) وقتي در روز غدير يكديگر را ملاقات كرديد به هم دست بدهيد و سلام كنيد.

مهرباني و عطوفت كردن

امام علي(ع) فرمود: و التعاطف فيه يقتضي رحمة الله و عطفه... (52)

با يكديگر عطوفت و مهرباني كردن در روز غدير، موجب رحمت و عطوفت خداي متعال خواهد شد .

مهمان كردن امام رضا(ع) در روز غدير گروهي را براي افطار نزد خود نگاه داشت. (53)

نـ نماز

.1 نماز شب عيد غدير

اين نماز دوازده ركعت است. هر دو ركعت يك تشهد دارد و در پايان ركعت دوازدهم بايد سلام داد. در هر ركعت، بعد از سوره حمد توحيد ده بار و آيةالكرسي يك بار خوانده مي‏شود. در ركعت دوازدهم بايد هر يك از حمد و سوره را هفت بار خواند و اين ذكر را ده بار در قنوت تكرار كرد: لا اله الا الله وحده لا شريك له، له الملك و له الحمد يحيي و يميت و يميت و يحيي و هو حي لا يموت بيده الخير و هو علي كل شي قدير. در دو سجده ركعت آخر، اين ذكر ده بار خوانده مي‏شود: سبحان من احصي كل شي علمه سبحان من لا ينبغي التسبيح الا له سبحان ذي المن و النعم سبحان ذي الفضل و الطول سبحان ذي العز و الكرم اسألك بمعا قد العز من عرشك و منتهي الرحمة من كتابك و بالاسم الاعظم و كلماتك التامة ان تصلي علي محمد رسولك و اهل بيته الطيبين الطاهرين و ان تفعل بي كذا و كذا [به جاي كذا و كذا حاجت خود را ذكر كند] و سپس بگويد انك سميع مجيب. (54)

.2 نماز روز عيد غدير

نيم ساعت پيش از ظهر غدير، دو ركعت نماز مستحب است. در هر ركعت بعد از حمد، سوره‏هاي توحيد، قدر و آيةالكرسي ده بار خوانده مي‏شود. (55)

.3 نماز مسجد غدير

امام صادق(ع) فرمود: يستحب الصلاة في مسجد الغدير؛ (56) نماز در مسجد غدير مستحب است.

نيكي و احسان

امام علي(ع) فرمود: تباروا يصل الله الفتكم و البر فيه يثمر المال و يزيد في العمر. (57)

به يكديگر نيكي كنيد كه خداوند الفت ميان شما را پايدار مي‏سازد و نيكي در اين روز موجب افزايش مال و عمر مي‏شود.

امام صادق(ع) فرمود: ... و اكثر برهم. (58)

... در روز غدير به برادران ايماني، بسيار نيكي كن.

وـ وام گرفتن براي كمك به ديگران

امام علي(ع) فرمود: من استدان لإخوانه و أعانهم فأنا الضامن علي الله إن ابقاه قضاه و إن قبضه حمل عنه. (59)

كسي كه وام بگيرد تا به برادران مؤمنش كمك كند از سوي خدا ضمانت مي‏كنم كه اگر او را زنده نگه داشت، بتواند وامش را بپردازد و اگر نگه نداشت، آن دين از دوش او برداشته شود .

توجه به دو نكته آشكار مي‏سازد كه چگونه روز غدير روزي ويژه به شمار آمده، كمك كردن به ديگران در آن عملي بسيار مهم است.

الف) هر چند وام گرفتن از نظر شرع كار چندان مرغوبي نيست، ولي اين كار براي كمك به ديگران مستحب قرار داده شده است.

ب) اسلام حق‏الناس را بسيار مهم شمرده است، ولي در روايت آمده كه اگر وام گيرنده توفيق حيات نيافت، خداوند حق مالي قرض‏دهنده را از دوش او برمي‏دارد.

هـ هديه دادن

امام علي(ع) فرمود: هبو ـ أو هيئوا ـ لاخوانكم و عيالكم عن فضله؛ (60) از آنچه خداي متعال بر شما ارزاني داشته، به خانواده و برادرانتان ببخشيد. (61)

و نيز فرمود: تهادوا نعم الله كما مناكم نعمتهاي خداوند را به يكديگر هديه كنيد همان طور كه به شما عطا فرموده است.امام رضا(ع) فرمود: أفضل علي اخوانك في هذا اليوم؛ (62) در اين روز بر برادرانت بخشش كن.

امام رضا(ع) در اين روز براي خانواده گروهي از اصحاب غذا، گندم، لباسهاي نو و حتي انگشتر و كفش فرستاد. (63)

همايش

گردهمايي يكي از اعمال و احكام روز غدير است. اين دستور الهي ـ سياسي در راستاي تقويت ارتباط با ولايت و رهبري الهي و پايبندي به لوازم آن صادر شده است.

علي(ع) فرمود: ... واجمعوا يجمع الله شملكم؛ (64) در روز غدير، گرد هم آييد تا خداوند امورتان را از نابساماني و پراكندگي برهاند.

----------------------------------

پي‏نوشتها:

1)ـ المراقبات، ميرزا جواد آقاي تبريزي، ص 217 و .218

2)ـ بحارالانوار، ج 95، ص .302

3)ـ المراقبات، ميرزا جواد آقا تبريزي، ص .256

4)ـ التهذيب، شيخ طوسي، ج 3، ص .143

5)ـ الغدير، علامه اميني، ج 1، ص .287

6)ـ سوره حجرات، آيه .10

7)ـ مستدرك الوسائل، محدث نوري، ج 1، ص .456

8)ـ بحارالانوار، مجلسي، ج 95، ص .322

9)ـ همان، ص .301

10)ـ المراقبات، ص .260

11)ـ الغدير، ص .274

12)ـ بحارالانوار، ج 95، ص .303

13)ـ المراقبات، ص .260

14)ـ همان، ص .257

15)ـ همان.

16)ـ الغدير، ج 1، ص .287

17)ـ بحارالانوار، ج 95، ص .321

18)ـ المراقبات، ص .255

19)ـ بحارالانوار، ج 95، ص .319

20)ـ مفاتيح الجنان، ص .507

21)ـ المراقبات، ص .257

22)ـ مصباح المتهجد، ص .702

23)ـ همان.

24)ـ الغدير، ص .285

25)ـ همان، ص .286

26)ـ التهذيب، ج 6، ص .24

27)ـ مفاتيح الجنان، ص .659

28)ـ همان.

29)ـ همان، ص .80

30)ـ همان، ص .503

31)ـ المراقبات، ص .257

32)ـ الغدير، ج 1، ص .287

33)ـ همان، ص .284

34)ـ بحارالانوار، ج ، ص .95

35)ـ الغدير، ج 1، ص 284؛ المراقبات، ص .255

36)ـ المراقبات، ص .262

37)ـ همان، ص .256

38)ـ بحارالانوار، ج 95، ص .322

39)ـ همان، ص .302

40)ـ همان، ج 95، ص .301

41)ـ المراقبات، ص .258

42)ـ التهذيب، ج 1، ص .114

43)ـ المراقبات، ص .260

44)ـ تحرير الوسيله، امام خميني، ج 1، ص .98

45)ـ بحارالانوار، ج 95، ص .302

46)ـ المراقبات، ص .256

47)ـ مفاتيح الجنان، ص .511

48)ـ مصباح المتهجد، ص 702؛ الغدير، ج 1، ص 284؛ المراقبات، ص .256

49)ـ مصباح المتهجد، ص 702؛ المراقبات، ص .256

50)ـ همان.

51)ـ همان.

52)ـ الغدير، ج 1، ص .287

53)ـ المراقبات، ص .255

54)ـ التهذيب، ج 3، ص .143

55)ـ الكافي، ج 4، ص .567

56)ـ الغدير، ج 1، ص 284؛ المراقبات، ص .255

57)ـ بحارالانوار، ج 95، ص .302

58)ـ مصباح المتهجد، ص 702؛ المراقبات، ص .256

59)ـ همان، ص .255

60)ـ مصباح المتهجد، ص .702

61)ـ بحارالانوار، ج 97، ص .119

62)ـ الغدير، ج 1، ص .287

63)ـ مصباح المتهجد، ص 702؛ الغدير، ج 1، ص .284

----------------------------------------

مأخذ: مجله كوثر شماره 2

احمد مبلغي