بسيارى از اين روايات مربوط به توسّل به شخص پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله)است كه گاه قبل از تولّد و گاه بعد از تولّد و يا در حال حيات، و گاه بعد از رحلت آن حضرت مى باشد.

البتّه قسمت ديگرى هم مربوط به توسّل به غير پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) از رجال دين است.

اضافه مى كنم كه بعضى به صورت درخواست و دعاست و بعضى به صورت تقاضاى شفاعت در پيشگاه خدا و بعضى خدا را به مقام پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) خواندن. خلاصه تمام اقسام توسّل در اين روايات ديده مى شود به گونه اى كه راه را بر

تمام بهانه جويان وهّابى مى بندد.

اكنون به چند نمونه از اين روايات توجّه كنيد:

1ـ توسّل آدم به پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) قبل از آن كه پيغمبر متولّد شود. «حاكم» در «مستدرك» و جماعت ديگرى از محدّثان، اين حديث را نقل كرده اند كه پيغمبر اكرم مى فرمايد: هنگامى كه آدم مرتكب آن خطاى خود شد، عرض كرد : «يَا رَبِّ!

اَسْئَلُكَ بِحَقِّ مُحَمَّد لَمّا غَفَرْتَ لِى; خدايا من تو را به حقّ محمّد(صلى الله عليه وآله)مى خوانم كه مرا ببخشى». خداوند عالم فرمود: تو محمّد را از كجا شناختى در حالى كه هنوز او را نيافريده ام؟!

آدم عرض كرد : پروردگارا! اين به سبب آن است كه وقتى مرا با قدرت خود آفريدى و از روح خود در من دميدى، سرم را بلند كرده و ديدم اين جمله بر پايه هاى عرش نوشته شده است : «لا إله إلاّ الله محمّد رسول الله». از اين عبارت فهميدم كه تو نام محمّد

را به نام خود اضافه نمى كنى مگر به اين دليل كه محبوب ترين خلايق نزد توست.

خداوند خطاب كرد : آدم راست گفتى. «انه لاََحَبُّ الخلق إلىَّ ; او محبوب ترين خلق نزد من است». «ادعونى بحقّه فقد غفرت لك; به حقّ محمّد مرا بخوان من تو را مى آمرزم».(1)

2ـ حديث ديگر مربوط به توسّل ابوطالب به پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) در حال كودكى است; خلاصه حديث چنين است كه ابن عساكر در كتاب فتح البارى نقل مى كند : وقتى خشكسالى در مكّه واقع شد. قريش نزد ابوطالب رفته و گفتند: تمام بيابان

ها خشك شده، قحطى همه جا را در هم كوبيده، بيا برويم و از خدا طلب باران كنيم.

ابوطالب حركت كرد در حالى كه كودكى با او بود (منظور از كودك پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) است كه در حال طفوليّت بود). چهره اين كودك مانند آفتاب درخشان بود. ابوطالب در حالى كه پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) را بغل كرده بود، پشت خود را

به كعبه چسبانيد و به همين كودك متوسّل شد; در حالى كه در آسمان هيچ ابرى نبود، ناگهان ابرها از اين طرف و آن طرف در آسمان ظاهر شدند و به هم پيوستند و چنان بارانى باريد كه بر اثر آن بيابان هاى خشك سرسبز شد. ابوطالب در اين زمينه شعرى

در مدح پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) فرموده:

و أبيض يستسقى الغمام بوجهه *** ثمال اليتامى عصمة للأرامل

يعنى : «پيغمبر اكرم سفيد رويى است كه ابرها به خاطر او مى بارند. پناهگاه يتيمان و نگاهدارنده بيوه زنان خواهد بود».(2)

3ـ توسّل مرد نابينا به پيامبر(صلى الله عليه وآله)، كه در زمان نبوّت خدمت پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) رسيد و شفا گرفت و چشم خود را بازيافت. روايت در صحيح ترمذى و همچنين سنن ابن ماجه، مسند احمد و كتاب هاى ديگر نقل شده است.(3)

به اين ترتيب حديث از نظر سند مدارك مهمّى دارد. خلاصه حديث چنين است:

مرد نابينايى خدمت پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) آمد و عرض كرد: اى رسول خدا! از خدا بخواه كه مرا شفا دهد و چشمم را به من باز گرداند.

پيغمبر فرمود: اگر بخواهى من دعا مى كنم و اگر بخواهى صبر كن. اين صبر براى تو بهتر است. (و شايد مصلحت تو در همين حالت باشد) ولى پيرمرد بر خواسته خود اصرار كرد.

پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) به او دستور داد وضوى كامل و خوب بگيرد و دو ركعت نماز بخواند و بعد از نماز اين دعا را بخواند: «اللّهم إنّى اسئَلُكَ و أتوجّه إليك بنبيك محمّد نبى الرحمة يا محمّد إنّى أتوجّه بك إلى ربّى فى حاجتى لتُقضى، اللهم شَفِّعه فىَّ;

خداوندا من تو را مى خوانم و به سوى تو متوجّه مى شوم به وسيله پيغمبرت محمّد نبىّ رحمت، اى محمّد من متوجّه مى شوم به سوى پروردگارم در حاجتم كه حاجتم برآورده شود، خداوندا او را شفيع من قرار بده».

مرد دنبال آن برنامه رفت تا وضو بگيرد، و نماز را بخواند و دعايى را كه پيغمبر به او تعليم داده بود، انجام دهد.

عثمان بن عمير راوى اين حديث مى گويد: ما در همان مجلس نشسته بوديم و سخن مى گفتيم، مدّتى گذشت، ديديم مرد نابينا وارد مجلس شد در حالى كه هيچ آثارى از نابينايى در او نبود و چشمش روشن بود.

جالب اين است كه بسيارى از بزرگان اهل سنّت تصريح كرده اند كه اين حديث صحيح است. ترمذى حديث را صحيح مى داند. ابن ماجه گفته است صحيح است. رفاعى گفته شكى نيست كه اين حديث صحيح و مشهور است.(4)

4ـ توسّل به پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) بعد از حيات او، يكى از علماى معروف اهل سنّت به نام «دارمى» در كتاب معروفش به نام سنن دارمى در بابى كه تحت عنوان باب ما حكم الله تعالى نبيه(صلى الله عليه وآله) بعد موته (اين باب درباره كرامت ها

و احترام هايى است كه خداوند تعالى نسبت به پيغمبر بعد از موتش داشته است) آورده، چنين مى گويد:

قحطى شديدى در مدينه پيش آمد. گروهى از مردم نزد عايشه رفته و چاره جويى خواستند، عايشه گفت : برويد كنار قبر پيغمبر. سوراخى در سقف بالاى قبر بكنيد به طورى كه آسمان از آنجا ديده شود و منتظر نتيجه باشيد. رفتند و آن سقف را سوراخ

كردندبه طورى كه آسمان ديده مى شد، باران فراوانى باريدن گرفت به قدرى كه بعد از مدّتى بيابان ها سرسبز شد و شتران چاق و فربه شدند.(5)

5ـ توسّل به عموى پيغمبر عبّاس، «بخارى» در صحيح خود نقل مى كند كه عمر بن خطّاب هنگامى كه در مدينه قحطى شد به وسيله عبّاس بن عبدالمطلب از خدا تقاضاى باران كرد و عبارتش در موقع دعا اين بود: «اللّهم إنّا كنّا نتوسّل إليك بنبيّنا وتسقينا و

إنّا نتوسّل إليك بعمّ نبيّنا فاسقنا; خداوندا ما به پيامبر خود متوسّل مى شديم و تو باران براى ما مى فرستادى، الآن متوسّل به عموى پيغمبرمان مى شويم، باران براى ما بفرست». راوى مى گويد به دنبال آن باران فراوانى نازل شد.(6)

6ـ ابن حجر مكّى در صواعق از امام شافعى پيشواى معروف اهل سنّت نقل مى كند كه شافعى به اهل بيت پيغمبر(صلى الله عليه وآله) توسّل مى جست و اين شعر معروف را از او نقل مى كند:

آل النبى ذريعتى *** و هم اليه وسيلتى

ارجوا بهم اعطى غداً *** بيد اليمين صحيفتى

خاندان پيغمبر اكرم(صلى الله عليه وآله) وسيله منند آنها در پيشگاه او سبب تقرّب من مى باشند، اميدوارم فرداى قيامت به سبب آنها نامه اعمال من به دست راست من سپرده شود!

اين حديث را «رفاعى» نويسنده كتاب التوصّل إلى حقيقة التوسّل در كتاب خود آورده است.(7)

همين نويسنده كه در مورد توسّل بسيار سخت گير است، 26 حديث از كتب و منابع مختلف اهل سنّت در آن جا نقل كرده، گرچه اصرار دارد برخى از اين احاديث را مخدوش قلمداد كند، ولى احاديث در سرحدّ تواتر يا قريب به تواتر و در كتب معتبر و معروف

اهل سنّت آمده، و چيزى نيست كه قابل خرده گيرى بوده باشد. ما تنها بخشى از احاديث را در اين جا ذكر كرديم وگرنه احاديث در اين زمينه بسيار زياد است.

-------------------------------
پي نوشت ها :

1 . حاكم در مستدرك، جلد 2، صفحه 615 و حافظ سيوطى در الخصائص النبويّه آن را نقل كرده و صحيح دانسته و بيهقى در دلايل النبوّه كه معمولا در آن روايات ضعيف را نقل نمى كند، آورده است و قسطلانى و زرقانى در مواهب اللدنيّه، حديث را نقل كرده و

صحيح شمرده و جماعتى ديگر، براى توضيح بيشتر به كتاب مفاهيم يجب أن تصحّح، صفحه 121 به بعد مراجعه كنيد.

2 . فتح البارى، جلد 2، صفحه 494 و همچنين سيره حلبى، جلد 1، صفحه 116 .

3 . صحيح ترمذى، صفحه 119، حديث 3578 و در سنن ابن ماجه، جلد 1، صفحه 441، حديث 1385، مسند احمد، جلد 4، صفحه 138.

4 . براى توضيحات بيشتر مى توانيد به كتاب مجموعة الرسائل و المسائل، جلد 1، صفحه 18، چاپ بيروت مراجعه فرماييد. عين عبارت ابن تيمه چنين است: «ان النسائى و الترمذى روياً حديثاً صحيحاً أنّ النبى(صلى الله عليه وآله) علّم رجلا ان يدعو فيسأل

الله ثم يخاطب النبى فيوسّل به ثم يسأل الله قبول شفاعته».

5 . سنن دارمى، جلد 1، صفحه 43 .

6 . صحيح بخارى، جلد 2، صفحه 16، باب صلاة الاستسقاء.

7 . التوصّل إلى حقيقة التوسّل، صفحه 329 .