يکي از بدعت هاي خطرناک صوفيان پيمودن راه تأويل و تفسير به رأي و بازي با الفاظ است.(1)
آنها مقيد به حد و حدود و الفاظ و معاني  آنها نيستند ، بسيار مي شود کلمات را کوچکترين مناسبت بر يک سلسله معاني که ميل دارند تطبيق مي کنند بي اينکه ابداً مراعات لغت و موازين سخن سنجي و ادبي را بنمايند.

در حالات  بعضي از اقطاب و سران صوفيه نقل شده که مي گويد: منظور از غضب کردن موسي بر برادرش هارون و گفتن : « ما منعک اذ رايتهم ضلوا الا تتبعن افعصيت امري » اين بوده که چرا « نگذاشتي آنها گوساله را بپرستند و چرا مانع شدي» ؟!

بديهي است اين گفتار خلاف صريح آيه شريفه است، چقدر با يد با الفاظ بازي کرد تا چنين معني را از آيه شريفه در آورد. نظاير اين تأويلات عجيب در کتب صوفيان فراوان است، صوفيان در اين کار تنها نيستند ، ساير منحرفان در تفسير به رأي با آنها هم صدا هستند .

روشن است اين جريان ، هرج و مرج عجيبي در تمام  پيا م ها و تعليمات  و دستورات و معارف و حقايق ديني ايجاد مي کند و ارزش همه آنها را از بين مي برد ، زيرا با اين ترتيب سدها شکسته مي شود و غا لب مطالب  را ممکن است تأويل کرد و هر آيه و روايتي را بر هر معني که ميل داشته باشيم تطبيق دهيم.

قرآن صريحاً مي گويد : « بلسان عربي مبين » به زبان عربي و روشن و  همه کس  فهم نازل شده ، يعني همانطور که مردم مقاصد خود را به يکديگر القا مي کنند قرآن حقايق را شرح مي دهد ، منتهي قرآن طوري است که هر چه در آن بيشتر تعمق شود مطالب تازه تري به دست مي آيد ، بدون اينکه لازم باشد ا نحرافي از موازين و قواعد لفظي پيدا کرد .

از طرفي قرآن پيروي از متشابهات را قدغن ساخته است و اين خود دليل روشني بر ابطال طرز تفکر صوفيان است . ما مي دانيم که از روز نخست الفاظ و کلمات براي اين بوجود آمد که مردم مقاصد خود را  طبق قرارداد هايي که در معاني و الفاظ دارند (يعني هر لفظي را نشا نه معناي معيني قرار داده اند ) به يکديگر حالي کنند ، الفاظ و اخبار قرآ ن در عين اين  که عميق و پر معني است ، باز خارج از حدود موازين لفظي نيست و اما بطون قرآن مخصوص پيامبر (صلي الله عليه و آْله) و امامان معصوم است .

هر گاه باب تأويل و تفسير هاي دلخواه باز شود ممکن است کسي بگويد : منظور از بريدن دست دزد که در آيه شريفه « السارق و السارقة  فاقطعوا ايديهما » وارد شده ، اين است که دزد را آنقدر نصيحت کنيم  کمک لازم مالي نماييم که در آينده دستش از دزدي کردن قطع و کوتاه شود! منظور از صد ضرب تازيانه که درباره مرد و زن بدکار در آيه شريفه « الزّانيه  و الزاني فاجلدوا کل واحد منهما مأة جلدة » آنست که آنها را صد مرتبه ملامت و سرزنش کنيم و تازيانه روحي به آنها بزنيم و منظور از عذاب دوزخ ، چشيدن آب گواراي آن است ، و شيطان آدم سجده نکرد به خاطر کمال توحيدش بود و اتفاقاً بعضي از صوفيان شيطان را رئيس الموحدين مي نامند.

البته با اين وضع ارزش همه تعليمات اسلامي و تمام قوانين و دستورات از بين خواهد رفت  و حدود شکسته خواهد شد.
اينجاست که بايد گفت يکي از عيوب بزرگ مسلک تصوف ،همان تفسير به رأي و « قانون شکني » است... . (2)  

خداوند متعال همه ما را به لطفش حفظ کند و در تمام عمر آني به حال خود وا مگذارد و ما را در طريق هدايت ثابت بدارد .
-----------------------------------
پانويس:
1. « صوفيه» به منظور تطبيق عقايد و آداب و مباني خود بر مباني اسلام ، هر گونه تأويل و توجيه را در قرآن و حديث و نصوص شرع براي خود جايز شمرده اند و هر جا ظواهر و نصوص شريعت  را با عقايد مقبول خويش معارض و مباين ديده اند ، دست به تأ ويل آن نصوص زده اند تا تضاد آن دو را از بين ببرند ،و گويند از چهار صد و هفت آيه قرآن در تأييد مباني و اصول خود بهره گرفته اند.( رقم آيات از نيکلسون مي باشد ، کتاب ملاصدرا ، کربن ، 260)
اسم اين تطبيق ها و تأويل ها و توضيحات را « تفسير باطني » ناميده و معاني مستخرجه را رموز و اشارات بطون و دقايق و مغز و لب قرآن و حديث ، نام نهاده اند و گفته اند :
ما ز قرآن مغز را برداشتيم                        پوست را پشت خران بگذاشتيم !
اين شيوه در بين ساير اقوام و امم نيز وجود دارد که غالباً به منزله اي براي اثبات عقايد و آراي تازه و بي سا بقه و يا چون( سپري ) براي اچتناب از ظواهر سخناني که گمان مي رود با مقتضاي عقل  با ذوق موافق نيست به کار رفته است . چنانکه اصحاب « فيلون » يهودي در تفسير تورات و فرقه هاي زند يک ( زنديق ) مجوس در تفسير اوستا همين شيوه را داشته اند .( ارزش ميراث صوفيه ، صفحه 121 )
« در ميان مسلما نان نيز از خيلي قديم بعضي فرق بدان گراييده اند از جمله « جهميه» ( براي فرار از تجسيم ) معتزله ( براي اجتنا ب از قول  جبر و رؤيت و چيز هاي ديگر  ) باطنيه و اخوان الصفا ( براي تأ ليف بين عقل و شرع ) به تأ ويل آيات و احاديث پرداخته اند ». ( ارزش ميراث صوفيه ، صفحه 121 )
« به هر حال صوفيه در بسياري از موارد به تأ ويل تمسک جسته اند و آن را يگانه را ه حل شناخته اند »
( غزالي ، فيصل التفرقه ، صفحه 65 ) و براي اين منظور باب وسيعي براي تأ ويل آيات و نصوص باز کرده اند و آنها را بر طبق عقايد و خواسته هاي مسلکي خود تأ ويل و توجيه نموده اند ، از قدماي صو فيه مي توان شيخ ابو نصر سراج را به عنوان نمونه در نظر گرفت ، که وي کتاب « ا للمع في ا لتصوف »  را براي توجيه مسا ئل مربوط به صوفي گري و تطبيق آن با اسلام نگاشته است ، او در اين کتاب عقايد و آداب و مسائل مربوط  تصوف را به ترتيب عنوان نموده و با منطق شرع تا آنجا که توانسته است آنها را توجيه و در هر مورد با استشاد از چند آيه و چند حديث موضوع را با موازين شرعي تطبيق نموده ، و به همه آنها رنگ اسلامي زده  است ! و خود در مقدمه کتاب بدين موضوع تصريح کرده است که منظور وي  از تأ ليف آن همان تطبيق و طر فداري از تصوف بوده ا ست . ( اللمع في التصوف ، صفحه 5)

2. از قدماي صوفيه ، چون شاه شجاع کرماني ، ابو بکر وسطي ، شبلي ، جنيد بغدادي  وبرخي ديگر تأ ويلاتي درباره آيات قرآن نقل شده است . چنانکه ابو سعيد نيز مکرر در « اسرار التوحيد » دست به تأ ويل آيات زده است ( اسرارالتوحيد ، صفحه 24، 201 ، 236 ) همچنين در تفسير سهل بن عبد الله تستري از معاني باطني قرآن سخن رفته است و همين مشرب در
تفاسير ديگر صوفيه چون « حقايق التفسير » سلمي و « لطايف الا شارات قشيري » و « عرايس البيان » بقلي نيز تجلي يافته است و نيز احوال صدر الدين قونوي را در تأويل سوره فاتحه و تأويلات « عبد الرزاق » را مي توان در اينجا ياد کرد .
--------------------------

تفصيل اين بحث ها را مي توان در کتاب « عرفان اسلامي و عرفان التقاطي » تأ ليف آيت الله مكارم شيرازي(حفظه الله) مطالعه نما ييد .