ابو یزید طیفور بن سروشان که در محلۀ موبدان بسطام از شهرهای همجوار شمال شاهرود [1] در خاندانی که همه از موبدان زرتشتی و از بزرگان بسطام بودند متولد شد.

بعضی معتقدند این فرزند خانواده نو مسلمان بسطام در کودکی به مکتب فرستاده شده ؛ خواندن قرآن و نوشتن را آموخت. البته این ادعا در صورتی است که عده ای او را می شناخته اند، ما را با شرح حال جامع و جزئیات زندگی او کاری نیست، به همین لحاظ به آنچه مورد نظر است پرداخته، در ارتباط او با تصوف فرقه ای به دو موضوع توجه می نمائیم:

یکم: استاد او در تصوف، که اکثراً معتقدند 113 تن از پیران را درک کرده [2] بعضاً نتیجه گرفته اند: استاد او در تصوف ابوعلی سندی بوده است[3] در صورتی که خود می گوید: «مردمان علم از مردگان گرفتند و ما از زنده ای علم گرفتیم که هرگز نمی میرد» یا در جواب او که می پرسد: پیر تو کیست؟ می گوید: پیرزنی» [4] این گونه شواهد تاریخی نشان دهنده این است که بایزید بسطامی در رابطه با تصوف، امام صادق ـ علیه السلام ـ را درک نکرده است.

دوم: موضوع ملاقات بایزید بسطامی با حضرت امام صادق ـ علیه السلام ـ است که نوشته اند چند سال در خانه حضرتش سقائی می کرد [5] عاقبت حضرت،محمد فرزند خویش را برای راهنمائی مردم بسطام همراه بایزید به آنجا اعزام کرد. [6] این گزارش تاریخ به تائید بعض از محققان معاصر نیز رسیده است که با اشکال مواجه می باشد:

الف: این که گفته اند محمد بن امام صادق پیش از درگذشت بایزید رحلت کرد و در محل کنونی به خاک سپرده شد و این را گزارش سفرنامه ناصرخسرو[7] که در سال 435 از مسیر نیشابور به دامغان می رفته و در بسطام اقامت نموده حتی قبر بایزید را دیده، اثری از امام زاده محمد بن امام باقر ـ علیه السلام ـ که به روزگار ما وجود دارد ندیده است. مهم تر این که محمد بن احمد مقدسی نیز گزارش ناصر خسرو را تائید می کند.[8]

ب: حد فاصله زمان بایزید بسطامی با امام صادق ـ علیه السلام ـ است که نوشته اند حضرت در سال 148 رحلت نموده اند و بایزید در سال 188 یا بنا بر قولی 161 در حالی که 73 سال[9] بیشتر نداشته از دنیا رفته است. در این صورت صحت ارتباط و ملاقات بایزید بسطامی تحت هر عنوان و رابطه ای با امام صادق به شدت مورد تردید قرار می گیرد.[10]
-------------------------------
پي نوشت ها:
1ـ النور من کلمات ابی طیفور از محمد سهلجی: 63
2ـ تذکرة الاولیاء عطار: 1/136
3ـ اللمع: 325، رساله قشیریه: 108، نفحات الانس: 56
4ـ تاریخ قومس: 276
5ـ کشکول شیخ بهائی: 1/115
6ـ بسطام و بایزید بسطامی نوشته اقبال یغمائی: 23
7ـ سفر نامه ناصر خسرو: 4
8ـ احسن التقاسیم فی معرفة الاقالیم: 2/521
9ـ النور من کلمات ابی طیفور: 83، تلبیس ابلیس ابن جوزی: 4/114، المنتظم: از همو: 5/29، نفحات الانس جامی: 54
10ـ دائرة المعارف بزرگ اسلامی: مقاله خانم فاطمه لاجوردی: 11/314 ستون 2 سطر 27، طرائق الحقایق: 1/91